برنامه انسان‌سازی ماه رمضان


هر راهی فرجامی دارد و مقصد و هدف نهایی در سلوک الی الله خدای نامتناهی است. از این جهت که او نامتناهی است راه‌های رسیدن به او نیز نامحدود است. انسان در هر مسیری گام نهد تکوینا به خدا می‌رسد "یا أَیُّهَا الْإِنْسانُ إِنَّکَ کادِحٌ إِلى‏ رَبِّکَ کَدْحاً فَمُلاقِیهِ؛7 ای انسان حقا که تو به سوی پروردگار خود به سختی در تلاشی، و او را ملاقات خواهی کرد."

اما در این سیر، گروهی به صراط مستقیم قدم گذاشته و به خدا و مهرش می‌رسند و گروهی به دیگر راه‌ها کشیده می‌شوند، البته آنان نیز به خدا می‌رسند اما به قهر و عقاب او.
انسان‌ها در نیل به لقاء الهی همانند آب‌های متفاوتی‌اند که هر یک به سوی دریا در حرکت‌اند. رودخانه‌های بزرگ تا وسط دریا پیش می‌روند اما جویباران کوچک فقط به کنار آن می‌رسند.


در میان راه‌هایی که بدو ختم می‌شود، یک راه مستقیم و دیگر راه‌ها انحرافی است "وَ أَنَّ هَذا صراطِى مُستَقِیماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لا تَتَّبِعُوا السبُلَ فَتَفَرَّقَ بِکُمْ عَن سبِیلِهِ؛8 و [بدانید] این است راه راست من؛ پس، از آن پیروى کنید. و از راه‏ها[ى دیگر] که شما را از راه وى پراکنده مى‏سازد پیروى مکنید." جز آن راهی که انسان را به خدای رحمان می‌رساند و نمازگزار هدایت به آن را در نماز از خدا می‌طلبد، دیگر راه‌ها ضلالت است و به خدای منتقم می‌انجامد و سالک آن طرق سر انجام جلال و قهر او را می‌بیند.9


خواجه عبدالله انصاری در باره این آیه می‌گوید: "یا ایها الذین آمنوا علیکم انفسکم به زبان اشارت بر ذوق اهل ارادت آن است که ای مؤمنان، زینهار، نفس خویش را مقهور و مغلوب دارید، پیش از آنکه او شما را مقهور و مغلوب کند. آن را به اطاعت خود مشغول کنید، پیش از آنکه او شما را به معصیت مشغول کند. از یکی از بزرگان اولیا از این آیت پرسیدند. گفت: اگر به اصلاح مفاسد نفس خود مشغول شدی او هم تو را از اشتغال به گناه (وسوسه) در حق مردم باز می‌دارد."10


وی با اشاره به حدیث "أعْدی عَدُوِّکَ نَفسُکَ الَّتی بینَ جَنبَیْک"11 می‌نویسد: "مصطفی فرمود: بزرگ‌ترین دشمن تو نفس توست که میان دو پهلوی توست و چون با هر دشمنی بسازی از شر آن در ایمن باشی، ولی اگر با نفس خویش بسازی هلاک شوی. پس اگر در این جهان به کسی نیکی کنی در آن جهان سپاس بینی و اگر بدی کنی در آن جهان از تو شکایت کنند، ولی حالت نفس ضد این است اگر در این سرای راضی نگه داری در آن سرای دشمن تو شود و اگر در این سرای بد داری به آن سرای شکر کند."12
در حکایتی آورده‌اند که: "بزرگی را پرسیدم در معنی این حدیث که "اعدی عدوک نفسک التی بین جنبیک". گفت: به حکم آنکه هر آن دشمنی را که با وی احسان کنی دوست گردد، مگر نفس را که چندان که مدارا بیش کنی، مخالفت زیادت کند.

فرشته خوى شود آدمى به کم خوردن
وگر خورد چو بهائم بیوفتد چو جماد

مراد هرکه برآرى مرید امر تو گشت
خلاف نفس که فرمان دهد چو یافت مراد13

سخن پایانی خود را به کلام امام علی (ع) زینت می‌دهیم که فرمودند: در شگفتم از کسی که برای گمشده خود جار می‌زند و از این و آن می‌پرسد، در حالی که خودش را گم کرده و در پی یافتن خود نیست. 14 امام عارفان (ع) در سخنی دیگر می‌فرماید: هر کس نفس خود را شناخت دیگران را بهتر می‌شناسد15 و هر کس نسبت به نفس خود جاهل باشد نسبت به دیگران جاهل‌تر است.16


بر اساس آنچه گذشت انسان همواره باید مراقب خویشتن باشد و ماه رمضان و روزه‌داری فرصتی مغتنم برای خودشناسی، خودسازی و مراقبت از خویشتن و تداوم بخشیدن به آن تا رمضان دیگر است.

/ 0 نظر / 14 بازدید